Farmakologiczne leczenie otyłości – co trzeba wiedzieć?

Nadwaga i otyłość to jeden z największych problemów zdrowotnych XXI wieku.

Wiele osób bezskutecznie próbuje zmienić nawyki żywieniowe i wprowadzić regularną aktywność fizyczną, aby pozbyć się nadmiernych kilogramów.

Z pomocą przychodzą metody leczenia farmakologicznego otyłości.

Zobacz, jak działają te leki i jakie są perspektywy na przyszłość?

Otyłość to problem globalny, który dotyka coraz większą część społeczeństwa.  Nadmierna masa ciała jest istotnym czynnikiem ryzyka wielu chorób przewlekłych, takich jak cukrzyca typu 2, choroby układu sercowo-naczyniowego, a nawet niektóre nowotwory. Nadwaga wpływa też na obniżenie jakości życia, a także prowadzi do pogorszenia zdrowia psychicznego. Leczenie otyłości i związanych z nią powikłań stanowi istotne obciążenie dla systemu opieki zdrowotnej. Czy nowoczesne leki mogą być rozwiązaniem tego problemu?

Otyłość – kontekst zdrowotny i społeczno-ekonomiczny

Otyłość stanowi poważny, globalny problem zdrowotny, który wymaga kompleksowego podejścia, uwzględniającego zarówno profilaktykę, jak i leczenie.

Nadmierna masa ciała ma negatywny wpływ na zdrowie, zwiększając ryzyko rozwoju wielu chorób. Otyłość prowadzi do insulinooporności, która stopniowo może przerodzić się w cukrzycę typu 2. Ponadto osoby otyłe częściej cierpią na choroby układu krążenia, w tym nadciśnienie tętnicze, chorobę wieńcową i miażdżycę. Otyłość jest również czynnikiem ryzyka wystąpienia niektórych nowotworów, takich jak rak jelita grubego, rak piersi i rak prostaty. 

Problem ten ma także negatywny wpływ na zdrowie psychiczne. Osoby otyłe częściej doświadczają depresji, zaburzeń lękowych i niskiej samooceny. Nadmierna masa ciała może prowadzić do izolacji społecznej i utrudniać codzienne funkcjonowanie.

Oprócz konsekwencji zdrowotnych otyłość stanowi również istotny problem społeczno-ekonomiczny. Leczenie otyłości i jej powikłań generuje wysokie koszty dla systemu opieki zdrowotnej. W skali globalnej wydatki te szacuje się na około 2 biliony dolarów rocznie, w Polsce koszty wynoszą natomiast około 0,5% PKB. 

W profilaktyce otyłości istotną rolę odgrywa edukacja w zakresie zdrowego stylu życia, promowanie aktywności fizycznej i prawidłowych nawyków żywieniowych. Jednak leczenie może być bardziej skomplikowane i często wymaga złożonych działań. Nic więc dziwnego, że wiele osób interesuje się preparatami takimi jak Ozempic oraz Mounjaro. Co to jest i kiedy można zastosować takie leki?

Dostępne na rynku preparaty stosowane w leczeniu otyłości

Obecnie stosowane są różne preparaty farmakologiczne, które wspomagają proces redukcji masy ciała. Działanie tych leków opiera się na różnych mechanizmach. Wybór odpowiedniego preparatu zależy od indywidualnych potrzeb pacjenta i powinien być zawsze konsultowany z lekarzem.

Do najczęściej stosowanych leków w leczeniu otyłości należą:

• Orlistat (np. Xenical): lek ten hamuje wchłanianie tłuszczów z przewodu pokarmowego, zmniejszając tym samym ilość kalorii przyswajanych przez organizm. W badaniach klinicznych wykazano, że orlistat może prowadzić do redukcji masy ciała o około 3% w ciągu 12 miesięcy. Do częstych działań niepożądanych należą: bóle brzucha, biegunka, wzdęcia i tłuszczowe stolce.
• Liraglutyd (np. Saxenda): to substancja należąca do grupy analogów GLP-1, które naśladują działanie naturalnego hormonu regulującego apetyt i metabolizm. Liraglutyd zwiększa uczucie sytości, opóźnia opróżnianie żołądka i wpływa na ośrodki głodu i sytości w mózgu. W badaniach klinicznych wykazano, że liraglutyd może prowadzić do redukcji masy ciała o około 5-10% w ciągu 12 miesięcy. Do częstych działań niepożądanych należą: nudności, wymioty, biegunka, zaparcia i bóle głowy.
• Semaglutyd (np. Ozempic): preparat ten również należy do grupy analogów GLP-1 i działa podobnie jak liraglutyd. W badaniach klinicznych wykazano, że semaglutyd może prowadzić do redukcji masy ciała o około 10-15% w ciągu 12 miesięcy. Do częstych działań niepożądanych należą: nudności, wymioty, biegunka, zaparcia i bóle głowy.
• Naltrekson i bupropion (np. Mysimba): połączenie tych dwóch leków wpływa na ośrodki głodu i sytości w mózgu, zmniejszając apetyt i zwiększając uczucie sytości, zwiększa też spoczynkowy wydatek energetyczny. W badaniach klinicznych wykazano, że połączenie naltreksonu i bupropionu może prowadzić do redukcji masy ciała o około 8-11% w ciągu 56 tygodni. Do częstych działań niepożądanych należą: nudności, zaparcia, bóle głowy i wymioty.
• Fentermina i topiramat (np. Qsymia): preparat wywołuje efekt anorektyczny, zmniejszając apetyt i zwiększając uczucie sytości. W badaniach klinicznych wykazano, że połączenie fenterminy i topiramatu może prowadzić do redukcji masy ciała o około 10% w ciągu 12 miesięcy. Do częstych działań niepożądanych należą: suchość w ustach, bóle głowy, nerwowość, bezsenność, zaparcia i kołatanie serca.

Sprawdź również: Mounjaro - roztwór do wstrzykiwań

Wskazania i przeciwwskazania do stosowania farmakologicznych metod leczenia otyłości

Farmakologiczne metody leczenia otyłości są wskazane u pacjentów z otyłością lub nadwagą (BMI ≥ 27 kg/m²) z co najmniej jedną chorobą współistniejącą, taką jak cukrzyca typu 2, nadciśnienie tętnicze lub dyslipidemia. Farmakoterapia może być też rozważana u pacjentów z BMI ≥ 25 kg/m², u których występuje wysokie ryzyko sercowo-naczyniowe, a modyfikacja stylu życia nie przyniosła oczekiwanych rezultatów. Wskazania do stosowania leków na otyłość obejmują również:

• Znaczne obniżenie jakości życia związane z otyłością.
• Obecność powikłań otyłości, takich jak stłuszczenie wątroby, zaburzenia miesiączkowania, bezpłodność, zespół policystycznych jajników.
• Przygotowanie do operacji bariatrycznej lub leczenie po operacji.

Przeciwwskazania do stosowania farmakologicznych metod leczenia otyłości obejmują:

• Ciążę i karmienie piersią.
• Nadwrażliwość na substancję czynną lub którykolwiek ze składników leku.
• Zaburzenia odżywiania, takie jak anoreksja czy bulimia.
• Niekontrolowane choroby psychiczne, w tym depresję i zaburzenia lękowe.
• Ciężką niewydolność nerek lub wątroby.
• Choroby serca, takie jak niewydolność, choroba niedokrwienna, zaburzenia rytmu serca.
• Nadciśnienie płucne.
• Jaskrę.
• Guz chromochłonny nadnerczy.
• Zapalenie trzustki.

Perspektywy na przyszłość

Z pewnością można spodziewać się rozwoju w dziedzinie nowych leków i innych metod terapii otyłości. Trwają też badania nad nowymi substancjami, które działają na inne mechanizmy niż te obecnie dostępne, np. na układ endokannabinoidowy, ośrodek nagrody w mózgu czy mikrobiotę jelitową. Prawdopodobne jest również, że w przyszłości będzie można personalizować leczenie otyłości, dobierając leki i terapie do indywidualnych potrzeb pacjenta, jego profilu genetycznego, stanu zdrowia i stylu życia.

Otyłość to poważny problem zdrowotny, który dotyka coraz większą część społeczeństwa. Farmakologiczne metody leczenia otyłości stanowią istotne narzędzie w walce z nadmierną masą ciała. Ważne jest, aby leczenie było prowadzone pod kontrolą lekarza, który dobierze odpowiedni lek i dawkę oraz będzie monitorował stan zdrowia pacjenta. 

Oprócz rozwoju nowych leków i terapii, w przyszłości można również spodziewać się większego nacisku na profilaktykę otyłości. Edukacja w zakresie zdrowego stylu życia, promowanie aktywności fizycznej i prawidłowych nawyków żywieniowych będą odgrywać kluczową rolę w walce z epidemią otyłości.

Ważne jest, aby pamiętać, że leczenie otyłości to proces długotrwały i wymagający zaangażowania ze strony pacjenta. Leki i terapie stanowią jedynie wsparcie w tym procesie, a kluczem do sukcesu jest zmiana stylu życia na zdrowszy.

Bibliografia:

1. Mazurek M, Białowąs E, Dybała E, Cuber I, Aghadi A. Semaglutide in the treatment of nonalcoholic fatty liver disease and nonalcoholic steatohepatitis. Journal of Education, Health and Sport. 2023;13(4):123-131.
2. Sienicka A, Kubasik K, Pisula A. The Glucagon-Like Peptide-1 Analogues Therapy in the Non-Diabetic Patients. Prospects in Pharmaceutical Sciences. 2023;21(1):9-14.
3. Michałowska J, Bogdański P. Rola hormonów i leków inkretynowych w terapii otyłości i wybranych zaburzeń metabolicznych. Forum Zaburzeń Metabolicznych. 2021;12(2):61-69.
4. Wiszniewski PS, Wiszniewska M, Pernal G. Farmakoterapia nadwagi i otyłości: historia, praktyka kliniczna, dostępne preparaty i możliwe zastosowania. Pediatria i Medycyna Rodzinna 2023;19(4):305-309.
5. Bielka W, Przezak A, Salmanowicz M, Banach B. Możliwości wykorzystania analogów glukagonopodobnego peptydu-1 w różnych jednostkach chorobowych. Farmakologia Polska 2021;77(1):48-55.